Frank Tellings

"het vormgeven van ander onderwijs begint met het jezelf open stellen voor de toekomst...."

Een interview met Frank Tellings, tijdens een autorit op de terugweg van Den Haag naar Limburg, na een door hem verzorgde dagtraining muziek-media voor een beginnend Leonardocollege. Doel is meer duidelijkheid te krijgen over de inhouden van het Stimed muziek-media onderwijs

....aan het begin van de rit, tijdens het passeren van het Malieveld, stel ik mijn eerste vraag:

Hoe is het allemaal begonnen.....? Frank vertelt: “In 2000 kreeg ik van de gemeente Duisburg de kans om een 3-daags muziekcongres te organiseren en leiden in het Kongresszentrum in Duisburg (D). Het congres stond in het teken van het in kaart brengen van nieuwe vormen in muziekeducatie en hier was een enorm budget voor beschikbaar gesteld. Hier kwam ik in gesprek met een 7-tal internationale hogescholen die zich als referent mochten presenteren. Prof. Rob Maas was een van de referenten die namens de Hogeschool Münster (D) en Saxion Hogescholen Enschede een verbluffende presentatie gaf van zijn opleiding keyboards & Music Productions. Ik was gelijk verkocht en voelde sterk dat ik hier de inspiratie uit kon halen die ik nodig had om verder te kunnen groeien”.

Wat was er dan zo bijzonder aan de presentatie van Rob? “Het was precies wat ik al deed maar dan in het kwadraat, op een ander level dus. Wat ik daar op het kunstencentrum en de gemeente deed was al compleet anders dan wat ze daar kenden, daarom lieten ze mij ook specifiek dat congres organiseren. Mijn lespraktijk viel tamelijk op in de Duisburger muziekscène omdat deze culturen en doelgroepen aantrok die normaliter nooit naar een muziekschool zouden gaan met als gevolg de grootste aanloop van leerlingen überhaupt. Rob’ s ideeën waren voor mij een soort van Rolemodel, een uniek voorbeeld van een professional waarvan je enorm kunt leren. Ik zag ideeën die mij verder konden helpen met hoe ik onderwijs wilde ontwikkelen. Gelukkig werd Rob ook door mij geïnspireerd bleek later en begonnen we een samenwerking die tot op de dag van vandaag inspirerend voor ons beiden is.......”

De mede oprichter is Andreas de Bruin uit München. Hoe is de samenwerking naar hem ontstaan....? “De samenwerking met Andreas kwam jaren later toen ik na het ontwikkelen van een nieuwe muzieklijn voor de Leonardoscholen binnen Nederland het verzoek van Steinberg kreeg om de leonardoschool voor mijn muziekmethodiek Modelschool voor Europa te maken. Nederland ondersteunde dit verzoek met het aanbod om staatssecretaris Sharon Dijksma de presentatie te laten presenteren. Steinberg wilde hiermee een duidelijk signaal naar de buitenwereld geven dat zij zich op de toekomst wilde richten door te investeren in nieuwe innovatieve vormen van educatie. Als reactie hierop kreeg ik een verzoek van de Hogeschool München (D) of ze mochten komen kijken in mijn muzieklessen. Andreas de Bruin verscheen toen als vertegenwoordiger en adjunct hoofd van de universiteit München in de rol als observator tijdens mijn lessen gedurende de hele ochtend. We hadden daarna een lang gesprek dat vooral ging over de wetenschappelijke onderbouwing van mijn concept dat blijkbaar precies datgene liet zien zoals hij zich muziekonderwijs of onderwijs in het algemeen zou willen wensen. Ook de samenwerking met Andreas was toen direct een feit".

In welk opzicht richt Stimed zich op de toekomst? “Educatie zou per definitie altijd op de toekomst van het kind gericht moeten zijn, toch? Waar we echter niet bij stilstaan is het feit dat we nauwelijks kunnen voorzien hoe deze toekomst er uit gaat zien over bv een jaar....laat staan over 10 jaar. Dit betekent dat onderwijs zichzelf constant moet vernieuwen en innoveren; dit vraagt een andere manier van denken, organiseren en werken. Hiervoor moet je jezelf wel kunnen en vooral willen openstellen. Stimed richt zich bewust op de toekomst met de ontwikkeling van een geheel andere benaderingswijze binnen het muziekonderwijs, waarbij uitgegaan wordt van het eindresultaat, niet het stapje voor stapje principe. Deze benadering, de third level analyse genoemd, is een ontwerp van Rob Maas en vormt de belangrijkste basis van het Stimed concept. In het kort uitgelegd; je leert kinderen eindproducten/kunstuitingen op een speciale manier te analyseren zodat ze herkennen en begrijpen waarom een product is gemaakt zoals het gemaakt is. Het product kan op dat moment een compositie of song zijn maar ook een film, wijnglas, danceproductie, stoel of commercial. Je kijkt dan als het ware met dezelfde ogen, intentie en gevoelens naar een creatie als de maker, producer of componist dat doet. Dit geldt trouwens voor het eindresultaat maar ook voor het tot stand komen van het eindresultaat. Dit passeert al volledig de bottum-up benadering die het huidige muziekonderwijs hanteert. Het third Level leren analyseren als basis in je onderwijs zorgt voor een constante nieuwe input vanuit de professionele toepassingen en ontwikkelingen in het hier en nu, de zgn. rolemodels, die je na analyse leert gebruiken als visie en drager voor de creaties die je zelf wilt maken. Natuurlijk is deze uitleg wat kort door de bocht maar je voelt waarschijnlijk al aan dat het maken van je eigen creaties - de vertaling naar het second level - een hele hoop creativiteit- en een andere organisatie vraagt binnen je onderwijs. Ook je onderwijs hanteert dan een andere communicatievorm in opdrachten, en da's vreselijk interessant. Maar dit geldt ook voor de andere communicatievormen die Stimed hanteert....”

Andere communicatievormen? “Er zijn nog een aantal belangrijke pijlers onder het Stimed concept die een andere denkwijze vragen. De communicatie bijvoorbeeld speelt hier een belangrijke rol. In de Stimed trainingen leer je kinderen bijvoorbeeld uit te dagen op hun eigen denkstijl. Dit klinkt vrij logisch en vanzelfsprekend, maar dat is het eigenlijk niet. Ik zal een voorbeeld geven; als jij denkt aan wat je vorig weekend hebt gedaan en je vertelt hierover, zie je dan een beeld voor je? , hoor je dan een innerlijke stem? , voel je dan emoties? ,of een combinatie van deze drie? Als ik je dan wil uitdagen op datgeen je aan het vertellen bent stem ik af op wat je primair eleeft in dat proces. Bij muziek is het ook zo; iedereen kan het anders beleven en kan hierin makkelijk met de juiste communicatie in een ander level uitgedaagd worden. Wil je succesvol afstemmen en uitdagen dan begeef je jezelf als docent dus in dezelfde denkstijl die het kind heeft. Dit vraagt bepaalde communicatietechnieken, een leerling gecentreerde benadering en dus een andere organisatie en werkwijze.”

Op de website staat ook dat jullie meten in competenties? “We hebben een competentiegericht volgsysteem ontwikkeld voor ons concept. Kinderen worden niet afgerekend op vaardigheden of kennis maar op de groei van hun sociale, communicatieve en kunstzinnige competenties waarin vaardigheden en kennis een natuurlijke rol spelen. Dit vraagt een andere manier van kijken en begeleiden. Competenties zijn een bundeling van kennis en vaardigheden die je op persoonlijke wijze wilt inzetten. Ik had als voorbeeld vorig jaar in groep 8 een meisje dat de rol van 'creative director' had bij het maken van een film in de klas. Op het einde van het project mocht zij voor de camera vertellen wat de inhoud was van deze rol in de klas; believe it or not, zij noemde 10 competenties op en beschreef deze inclusief haar omgang in probleemsituaties. Dit is een leerproces dat later in haar leven een grote rol gaat spelen en dat haar nu al bewust wordt op de basisschool binnen het vak muziek. Het competentiegerichte systeem is compleet uitgewerkt met competentiebeschrijvingen per leerdoel, uitgewerkte assessesments (opdrachten op competentieniveau) en prestatieindicatoren (waaraan kun je zien of een competentie zich ontwikkeld heeft).

'Muziek als Moedertaal'....hoe moet ik mij dat voorstellen? “Denk maar eens over het volgende na: als een kind begint te tekenen pak je hem toch niet het potlood af met de mededeling dat hij maar eerst een studie van Picasso moet volgen alvorens verder te tekenen, maar laat je hem toch groeien vanuit zijn eigen bewustzijn, waarneming en fantasie....? Waarom doe je het bij muziek dan wel? Muziek als moedertaal vormt mede de basis in het concept. Je brengt het kind dus muziek bij als het spreken van een taal of het zelf tekenen van een tekening....”

Het vak Muziek wordt dus anders op de kaart gezet? “Muziek Media noemen we het in het Leonardoconcept maar deze naam doet eigenlijk tekort aan met wat je er mee kunt. Muziek heeft altijd een functie. Vanuit deze functie wordt muziek in ons concept aangeboden, dus in de context waarin het gebruikt wordt. Daaroor hebben we de mogelijkheid cognitieve vakken creatief te verbinden met elkaar omdat ‘de context’ vraagt om natuurlijke relaties met andere (cognitieve) vakken. Neem als voorbeeld de Kokkerelli trailer die we hebben gemaakt in 5 muzieklessen.....het idee was om de tomaat te volgen in het voedingsproces. Te beginnen bij de tomatenkweker, hierna Hela Curry, hierna de experimentele keuken waar nieuwe producten met de tomaat als ingrediënt worden ontwikkeld en tot slot de supermarkt waar het product wordt verkocht. De kinderen hebben zich verdiept in alle 4 bedrijven om vervolgens met interviews op directieniveau achter de waarheid van voeding(manipulatie) te komen. Dus, wat gebeurt er allemaal met die tomaat? Interviewtechnieken, compositie, documentaires maken (verhaallijn), promovideo maken, organiseren et cetera, waren de ingrediënten van de muziekles. Hiervan is een documentaire gemaakt, muziek bij gecomponeerd(!), geproduceerd en met een professionele voice over als verhaallijn door de kinderen in elkaar gezet. Muziek in deze setting zet de cognitieve vakken dus in een creatieve setting en daarbij komt ook nog dat we dit niet ‘bottum up’ doen maar vanuit het third level principe. Dus, met professionele voorbeelden waaruit de kinderen op een speciale manier de succesfactoren van dit rolemodel leren zien en vervolgens vertalen naar hun eigen opdracht. Dit betreft het gevoel, de intentie, de boodschap en het succes achter de beelden, muziek en het verhaal om deze vervolgens creatief te gebruiken voor hun documentaire. De documentaire wordt trouwens gebruikt als promo video voor Kokkerelli Kids University for Cooking dat in 2011 op de Floriade 2011 wordt bebouwd.”

Veel is anders dus, maar is dit door een vakleerkracht muziek te doen? “Wij hebben een online digitaal netwerk ontworpen dat na de eerste training actief wordt voor de vakdocent die wij trainen. Hier krijgt de docent intensieve en continue, persoonlijke begeleiding. Op deze wijze kunnen wij kwaliteit in de klas garanderen en kunnen we ingaan op de specifieke situatie van elke docent. Dit is een unieke en zeer efficiente vorm van begeleiden! De leonardostichting maakt ook gebruik van deze mogelijkheid.

Stimed is inmiddels ook internationaal? ”Wij waren al gevraagd op het Bundescongres voor Muziek in Berlijn (D) dit jaar om een grote presentatie te geven. Momenteel zijn er aanvragen in Duitsland voor intensieve coachingtrajecten voor individuele vakdocenten die deze methodiek willen leren kennen en in de praktijk willen inzetten. Hiervoor maken wij momenteel een netwerkvoorziening. Ook aan de Bundesakademie voor Muziek (de post HBO instelling van Duitsland) beginnen wij, na twee succesvolle pilots, een post HBO traject in 4 fasen startend in 2010 en 2011.

Welke rol speelt het bedrijfsleven voor jullie? Wij hebben gemerkt dat bedrijven ons als creatieve onderwijspartner willen omdat we ons, net als zij zelf, als vanzelfsprekend op de toekomst kunnen richten. The 'Kids University for Cooking' bijvoorbeeld opent haar deuren in 2011 op de Floriade landbouw wereldtentoonstelling. Hiervoor ontwikkelen wij een digitale kookapplicatie met een onderwijskundige doelstelling en wellicht meer. Hierin worden muziek, media, koken en sounddesign op een unieke manier gecombineerd in leerzame en vooral creatieve applicaties. Innoverende en creatieve ontwikkelingen, gekoppeld aan een optimale beleving van zo'n applicatie is een van de dingen waar we ons in de onderwijsontwikkeling sterk op richten. In die zin is een opdracht als de 'digitale kookapplicatie' heel nauw verbonden met onze onderwijskundige visie en ontwikkeling."

Stimed is klaar voor de toekomst... "Het Stimed concept is zo compleet en vernieuwend in structuur, benadering en methodiek dat het binnen het onderwijs het vak muziek als 'totaal' in het hier en nu neerzet. En, ......dat is de toekomst!"

Interview Michel Kwarten - 2009